حكومت جهاني حضرت مهدي (عج) در روايات

ويژگي هاي اجتماعي حكومت جهاني حضرت مهدي (عج) در روايات

مقدمه:

در آخرالزمان، حکومت‌های جهان، امتحان بی‌کفایتی خود را می‌دهند و سرانجام روزی می‌رسد که آخرین منجی، ظهور می‌کند و جامعه ایده‌آل را در زمین و عالم ایجاد می‌نماید. این باور در افکار و عقاید اقوام و ملل ریشه دارد و کم و بیش در همه جا مطرح بوده است. مسئله مهدویت و انتظار پیروزی نهایی منجی، در میان پیروان ادیان توحیدی (یهودیت، مسیحیت و اسلام)، به طور خاص وجود دارد، اما این مسئله در عقاید شیعه، به روشنی مطرح شده است. به اعتقاد آنان امامشان، زنده و منتظر است تا از جانب خداوند فرمان ظهور بیاید و جهان را از عدالت پر کند و حکومت جهانی را مبتنی بر آموزه‌های دینی تشکیل دهد.در آخرالزمان، دنیا را ظلم و ستم فرا می‌گیرد و حضرت که آخرین منجی است با تشکیل حکومت جهانی، زیبایی‌ها را نمایش می‌دهد. از روایات استفاده می‌شود که حکومت حضرت، آخرین حکومت است؛ امام باقر می‌فرماید:دولت ما آخرین دولت‌هاست، هیچ خانواده‌ای نمی‌ماند مگر این‌که قبل از ما به حاکمیت می‌رسد. تا با دیدن سیره ما نگویند: اگر ما هم بودیم به این روش عمل می‌کردیم. این همان گفتار خدای متعال است که فرمود: «عاقبت با پرهیزکاران است».[1] در این شرایط، مردم انتظار حکومتی جهانی را می‌کشند که بر طبق عدالت اجتماعی و ارزش‌های والای انسانی باشد. تشکیل این حکومت، جز به دست ولی خدا که از جانب او یاری می‌شود، از عهده دیگری ساخته نیست.زمانی‌ که حضرت ظهور می‌کند، حکومت را سازمان‌دهی و مردم را چنان تربیت می‌کند که دیگر از ظلم و ستم خبری نیست. آنان با رعایت قانون الهی، زمینة مسالمت‌آمیزی را برای زندگی فراهم می‌کنند.حکومت حضرت قائم ، بر دل‌هاست و مردم او را حقیقتاً دوست دارند و سطح آگاهی و شناختشان بالا می‌رود و به درستی تربیت می‌شوند. از سوی دیگر، رفتار عادلانه حضرت و کارگزارانش با مردم، محبوبیتش را میان افراد جامعه افزایش می‌دهد.

 

 

مفهوم شناسی و بیان ضرورت حکومت:

حکومت، به فعالیت یا حکم راندن گویند؛ یعنی نظارت بر دیگران و این‌که آنان را به رفتار در شیوه‌های معین و مقتضی وادار کرد.[2]مفهوم اصطلاح «حکومت جهانی» در بحث مهدویت عبارت است از این‌که با ظهور امام غایب، اسلام، تنها دین حق، الهی، کامل و دارای شریعت جامع خواهد بود و مقبول همگان خواهد افتاد. در آن زمان ستم‌گران از مسند قدرت به زیر کشیده می‌شوند و بعد حکومت جهانی اسلام، با رهبری مستقیم آخرین امام معصوم و عادل ایجاد می‌شود و عدالت طبق دیانت و اخلاق، جهانی اجرا می‌شود.[3]تعریف عدالت با نگاه به روایات، عبارت است از نهادن هر چیز در جای مناسب خود. امام علی :العدل یضع الأمور مواضعها.[4]مولانا بلخی مضمون این حدیث را چنین آورده است:

 

عدل چه بود وضع اندر موضعش ظلم چه بود وضع در ناموضعش

 

امیرالمؤمنین علی می‌فرماید:مردم و جامعه نیازمند فرماندهی هستند تا در پناه فرماندهی او، مؤمن بکوشد و کافر نیز از زندگی بهره برد. خداوند هر چیزی را به سرانجام مقدرش برساند و با تلاش فرمانده اموال عمومی گردآوری و دشمن سرکوب شود راه‌ها امنیت یابد و حقّ ناتوان از زورمند گرفته شود، تا نیکان آسایش داشته باشند و بدان فرصت آزردن دیگران را نیابند.[5]

 

 

عدالت اجتماعی حکومت حضرت مهدی :

در آموزه‌های اسلام، عدالت پایه‌ای به شمار می‌رود که جهان بر آن استوار است[6] و زندگی بر محور آن می‌چرخد.[7] اگر در زمین عدالت نباشد، آن زمین مرده است و به عدالت‌گستری نیاز دارد که زمین را با آن زنده کند.[8] از ویژگی‌های بارز حکومت جهانی امام مهدی گسترش عدالت در عالم است. در احادیث فراوانی از شیعه و سنّی، به این مسئله اشاره شده و این دسته از روایات، به اندازه‌ای می‌نماید که هیچ شکی را برای انسان منصف باقی نمی‌گذارد. مردم جهان از عدالت‌گستری حضرت، زمانی بهره می‌برند که ستم‌گران و منافقان، دستشان از حکومت کوتاه می‌شود و منادی از آسمان ندا می‌دهد: ای مردم به حضرت مهدی بپیوندید.[9]حضرت در حالی‌که عصای موسی و انگشتر سلیمان را در دست دارد، به فرمان خدا ظاهر می‌شود و به واسطه او زمین از عدل آکنده می‌گردد، بعد از آن‌که پر از ظلم و ستم شده باشد.[10] برای نمونه به برخی روایات در این زمینه اشاره می‌کنیم:رسول خدا فرمود:خداوند از نسل این دو (امام حسن و امام حسین )، شخصی را برمی‌انگیزد که دژهای گم‌راهی را می‌گشاید و دل‌های سیاه قفل خورده را تسخیر می‌نماید …و دنیا را پر از عدل و داد می‌نماید، بعد از آن‌که پر از جور و ستم شده باشد.[11]بنابر روایتی از امام باقر یکی از سیره‌های عملی امام زمان ، چنین است:حضرت با مردم عادلانه رفتار می‌نماید و ثروت را بین آنها به صورت مساوی تقسیم می‌کند. پس کسی که از او پیروی نماید، به کسی می‌نماید که از خدا اطاعت نموده و کسی هم که از او نافرمانی نماید، به کسی می‌نماید که نافرمانی خدا را کرده باشد.[12]بعد از رسول خدا ، خلفا و امرای ستم‌گر هر کدام دورانشان را می‌گذرانند. آن‌گاه حضرت مهدی از اهل‌بیت ظهور می‌کند و زمین را از عدل می‌گستراند، آن‌چنان که از ستم لبریز شده است.[13]حضرت مهدی از غار انطاکیه، کتاب تورات و کتاب‌های آسمانی دیگر را بیرون می‌آورد، آن‌گاه میان پیروان تورات، انجیل، زبور و قرآن مطابق کتاب‌هایشان حکم می‌کند. برای حضرت اموال بسیاری جمع می‌شود و خطاب به مردم می‌فرماید: بشتابید به سوی آن‌چه شما برای آن خون ریختید و مرتکب حرام شدید و صلة رحم را قطع کردید. آن‌گاه حضرت، به مردم اموال فراوانی می‌بخشد، چنان‌که کسی در طول تاریخ آن مقدار اموال را به کسی نبخشیده است و زمین را پر از عدالت و نور می‌نماید، هم‌چنان‌که از ظلم و شر پر شده است.[14]

 

عدالت فراگیر:

عدالت و فراگیری آن، از ویژگی‌های حکومت حضرت است؛ زیرا تمام عالم از آن بهره‌مند می‌شوند. از امام حسین روایت شده که فرمود:وقتی به پادارندة عدالت به پاخیزد، عدالت او نیکوکاران و بدکاران را همه فرا می‌گیرد.[15]واضح است که اگر عدالت حضرت، نافرمایان جامعه را شامل می‌شود، به این معنا نیست که از گناهانشان کاسته می‌شود بلکه آنان نیز طبق قانون اسلام، برای گناهشان مجازات می‌شوند.بنابر احادیث معصومان، مردم در قلمرو حکومت مهدی آن‌چنان زندگی می‌کنند که قبل از آن هرگز زندگی نکرده‌اند؛ زیرا زندگی‌شان بسیار آرام و توأم با وفور نعمت‌های الهی، عدالت اجتماعی، شکوفایی استعدادها و کمالات انسانی خواهد بود.[16]

 

آموزش طبق قرآن و سنّت:

در حکومت حضرت، به آموزش و پرورش توجه فراوان می‌شود. آموزش‌های آن زمان، بیشتر بر محور قرآن و حدیث است. از روایات چنین برمی‌آید که وقتی حضرت ظهور می‌کند، تعلیم و تعلّم قرآن و سنّت رواج می‌یابد، مراکز فرهنگی تأسیس می‌شود و عقل‌ها کامل و استعدادها شکوفا می‌شود و اخلاق مردم رشد می‌کند.

 

ترویج قرآن و سنّت

امیرالمؤمنین فرمود:از پس دورانی که هدایت وحی تابع هوس‌های این و آن بوده است، او هوس‌ها را تابع هدایت وحی می‌کند و در حالی‌که به نام تفسیر، نظریه‌های گوناگون بر قرآن تحمیل شده است، حضرت اندیشه‌ها را تابع قرآن می‌کند. او چگونگی حاکمیت عدل را به نمایش می‌گذارد و کتاب و سنت مرده را از نو زنده می‌کند.[17]طبق روایات، حکمت و دانش مردم هنگام ظهور به آن اندازه می‌شود که زن خانه‌دار، طبق کتاب خدا و سنت پیامبر6، قضاوت می‌کند.[18] امام در بیرون کوفه مسجدی بنا می‌کند که هزار دروازه دارد[19] و شیعیان در آن مسجد چادرهایی را بر پا می‌کنند و مردم را طبق ترتیب نزول قرآن، آموزش می‌دهند.[20]

 

تأسیس مراکز فرهنگی:

روایت بالا بیان‌گر تأسیس بنیاد فرهنگ اسلامی است؛ زیرا مسجدی که هزار در داشته باشد، به طور قطع بسیار بزرگ خواهد بود و بی‌نظیر است. هم‌چنین طبق روایات، امام در شهر حیره، مسجدی می‌سازد که پانصد در دارد و دوازده امام جماعت عادل در آن نماز جماعت می‌خوانند. در کوفه چهار مسجد دیگر ساخته می‌شود که مسجد فعلی کوفه از همه‌شان کوچک‌تر خواهد بود و دو مسجد دیگر، در دو سوی شهر احداث می‌شوند. حضرت در قسطنطنیه و نزدیک آن مسجدهای بسیاری می‌سازد.[21]

 

استعدادها برای یادگیری:

در حکومت حضرت استعدادها شکوفا و عقل‌ها رشد می‌یابد تا از آموزه‌های اسلامی بیشتر بهره بگیرند. بنابر روایت، وقتی که قائم به پاخیزد، دست خود را بر سر بندگان خدا می‌کشد. آن‌گاه عقل‌های آنها رشد می‌کند و اخلاقشان کامل می‌شود.[22]واضح است، زمانی که عقل انسان رشد و اخلاق کامل شود، ایمان او نیز تکمیل می‌شود؛ زیرا انسان با این عقل بهتر می‌تواند آموزه‌های ناب دین را فرا بگیرد. آن‌گاه که او توانست دانش دینی را به خوبی بفهمد، باورش رشد صعودی می‌یابد و ایمانش به کمال خود می‌رسد. بنابر روایات، ایمان انسان در زمان ظهور حضرت کامل می‌شود.[23] زمانی که ایمان و باور دینی انسان کامل شد، هنجارهای اخلاقی را بهتر رعایت می‌کند و به بایدها و نبایدهای دین گردن می‌نهد و برای عمل به آن تلاش می‌کند. باور و ایمان عمیق دینی، رفتارهای فرد را بررسی درونی می‌کند و این چیزی است که پیامبر اسلام فرمود:من برای آن برانگیخته شدم تا مکارم اخلاق را کامل نمایم.

 

رشد و توسعه علم:

علم و دانش بشری، در زمان حضرت پیشرفت بسیاری می‌کند، اما پیشرفت آن دوران با زمان ما بسیار متفاوت است؛ زیرا پیشرفت در زمان حضرت مهدی ، پیشرفت، توأم با حفظ ارزش‌ها، تعالی اخلاق و انسان است که این مسئله در پیشرفت امروز لحاظ نمی‌شود.طبق احادیث معصومان:، حضرت مهدی ، قرآن، دانش و سلاح را همراه خود دارد.[24] قرآن همانند قانونی الهی، در دست قرآن ناطق خواهد بود و خط مشی حکومت را مشخص خواهد نمود و دانش که وسیله رفاه افراد جامعه و زمینه رشد و پیشرفت و اصلاح قدرت است، ابزار رفع موانع تکامل خواهد شد.امام صادق فرموده است:العلم سبعة و عشرون حرفاً فجمیع ما جائت به الرسل حرفان فلم یعرف الناس حتی الیوم غیر الحرفین، فإذا قام قائمنا أخرج الخمسة و العشرین حرفاً فبَثّها فی الناس و ضمّ إلیها الحرفین، حتی ايبثّها سبعة عشرین حرفاً؛[25]علم 27حرف است. پیامبران، فقط دو حرف از 27 حرف علم را آورده‌اند و مردم تا امروز چیزی بیشتر از آن دو حرف نمی‌دانند، اما وقتی حضرت قائم ظهور نماید، 25 حرف دیگر را نیز به اين دو حرف ضمیمه مي‌كند و در میان مردم 27 حرف کامل علم را مي‌گستراند.

 

رشد و توسعه ارتباطات:

ابن‌مسکان می‌گوید از اباعبدالله شنیدم که فرمود:ان المؤمن فی زمان القائم و هو بالمشرق لیری أخاه الذی فی المغرب و کذا الذی فی المغرب یراه أخاه الذی فی المشرق؛[26]در زمان حضرت قائم مؤمن، برادر خویش را می‌بیند، در حالی‌که یکی در شرق عالم و دیگری در غرب عالم است.در گذشته اگر این حدیث مفهوم نبود، امروز با اختراع تلفن تصویری بیشتر مفهوم است.امام صادق فرمود:زمانی که امام زمان ظهور نماید، خداوند قدرت شنوایی و بینایی شیعیان ما را افزایش می‌دهد، به گونه‌ای که حضرت از فاصله دوری (یک برید که در حدود چهار فرسخ است) سخن می‌گوید و شیعیان سخن او را می‌شنوند و او را می‌بینند، در حالی‌که حضرت در جایگاه خودش ایستاده است.[27]اکنون برخی از امور برای ما فهمیدنی نیست، اما عجیب نمي‌نمايد؛ زیرا بسیاری از اختراع‌های بشر که از محالات به شمار مي‌رفته‌اند، با پیشرفت علم به وجود آمده‌اند. مثلاً قبل از اختراع تلویزیون، رادیو، تلفن و رایانه استفاده از این دستگاه‌ها ناممکن بود. زمان ظهور، علم، چند برابر زمان ما رشد می‌کند و این مطلب از روایات استفاده می‌شود که به برخی از آنها اشاره شد. در نتیجه، عقل در آن زمان رشد خواهد يافت، تمام دانش به دست حضرت، میان مردم منتشر خواهد شد و رشد و توسعه در عرصه‌های گوناگون به وجود خواهد آمد.

 

سادگی در تجملات

ویژگی دیگر حکومت حضرت حجت سادگی است. از امام رضا روایت شده که فرمود:…و ما لباس القائم الا الغلیظ و ما طعامه الا الجشب؛[28][اگر قائم ما ظهور نماید] لباسي خشن و غیر لطیف خواهد پوشيد و خوراکش جز غذایی ساده و مقداری شیر نخواهد بود.حضرت مهدی در سادگی از پیامبر اسلام پیروی می‌کند.[29] امام برای خود بسیار سخت‌گیر است؛ لباس خشن می‌پوشد و نان جو می‌خورد. با وجود اين آن امام برای امت، بسیار مهربان است؛ زیرا مردم به او پناه می‌برند.[30] زندگی ساده حضرت، به دلیل این نیست که مجبور است و توان زندگی با تجمل را ندارد؛ زیرا در آن زمان زندگی مردم عادی بسیار خوب است و آنان از بهترین نعمت‌ها بهره‌مند هستند؛ زندگی ساده حضرت شاید به دلیل اهميت ندادن ايشان به زندگی دنیایی است.

 

کارگزاران صالح

در حکومت حضرت مهدی ، شایسته است افراد پارسا، عادل و متعهد امت را اداره کنند. حضرت عیسی به عنوان نخست وزیر فعالیت می‌کند و می‌فرماید:بعثت وزیراً و لم أبعث أمیراً؛[31]من وزیر برانگیخته شده‌ام، نه امیر.در حکومت حضرت حجت، حضرت یوشع از پیامبران بنی‌اسرائیل و وصی حضرت موسی نیر حضور دارد که او نیز معصوم به شمار مي‌رود. سومین معصوم در آن حکومت، حضرت خضر نبی است که در آن حکومت فعالیت می‌کند. بنابراين، دست‌کم چهار معصوم، در آن حکومت هستند.امام صادق می‌فرماید:اذا قام قائم آل‌محمد استخرج من ظهر الکعبة سبعة و عشرون رجلاً خمسة و عشرین من قوم موسی الذین یقضون بالحق و به یعدلون و سبعة من اصحاب الکهف و یوشع وصی موسی و مؤمن آل فرعون و سلمان الفارسی و ابادجانه الانصاری و مالک الاشتر؛[32]هنگامی که حضرت قائم آل‌محمد قیام می‌کند، 27 نفر از پشت کعبه خارج می‌شوند که عبارتند از: 25 نفر از قوم موسی آنان که به حق قضاوت می‌کنند و با عدالت رفتار می‌نمایند و هفت نفر از اصحاب کهف، یوشع وصی موسی، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسی، ابادجانه انصاری و مالک اشتر.بنابراین روایات، در رأس حکومت جهانی مهدی کسانی هستند که بارها آزموده شده‌اند و شایستگی خوبی از خود نشان داده‌اند؛ افرادی مانند حضرت عیسی که وزیر خواهد شد، مالک اشتر و سلمان فارسی که مسئولیت خواهند داشت.امام بر کارگزاران خود نظارت دقیق دارد تا حقی ضایع و بر کسی ستم نشود. در اين‌باره، امیرالمؤمنین فرمود:زمام‌دارانی در حکومت حضرت حجت حکومت می‌کنند که از تبار زمام‌داران امروزین نیستند؛ کارگزارانش را در برابر کار و کردار زشتشان وا می‌سپرد و کیفر می‌دهد… او چگونگی حاکمیت عدل را به نمایش می‌گذارد و کتاب و سنت مرده را از نو زنده می‌کند.[33]سخت‌گیري با کارگزاران و مهرباني و بخشندگي با مستمندان ديگر ويژگي آن امام است.[34] حضرت کارگزاران عادل را به شهرها می‌فرستد تا به عدالت رفتار کنند.[35] از روایاتی که در مورد ویژگی‌های کارگزاران به دست آمده، چنین به نظر می‌رسد که آنان شجاع، عادل، امین، متقی، صالح و شایسته هستند. پس قابلیت کارگزاری در حکومت جهانی حضرت مهدی را دارند. از سوی دیگر، خود حضرت بر رفتار آنان بسیار سخت‌گیر است تا مبادا ناعادلانه عمل کنند و به کسی ظلم شود.

 

امنیت اجتماعی:

امنیت فراگیر زیر پرچم سبز ویژگی دیگر حکومت حضرت حجت است. مردم در آن زمان با صلح و صفا کنار هم زندگی می‌کنند. امنیت او ممکن است از محدوده انسانی فراتر رود و قلمرو حیوان‌ها را نیز در برگیرد. روایتی از امام علی است که فرمود:ولو قد قام قائمنا لأنزلت السماء قطرها، و لا خرجت الارض نباتها. و لذهبت الشحناء من قلوب العباد و اصطلحت السباع و البهایم حتی تمشی المرئه بین العراق الی الشام لا تضع قدمیها الا علی النبات و علی رأسها زینتها لا یهیجها سبع و لا تخافه؛[36] اگر قائم ما به پاخیزد، کینه از دل‌های آدمیان سفر می‌کند و حیوان‌های وحشی با یک‌دیگر با صلح و صفا زندگی می‌نمایند، آن‌چنان‌که زنی بین عراق و شام را چون ره‌گذری آسوده نمي‌پيمايد مگر آن‌كه بر سبزه‌ها پا نهد و بر سرش زینت (طلا و نقره) حمل می‌کند، ولی موجود وحشي او را نمی‌ترساند.گوسفند و گرگ در یک‌جا می‌چرند و کودکان با مارها و عقرب‌ها هم‌بازی می‌شوند و به کودکان صدمه‌ای نمی‌رسانند.[37]در روایت ذکر شد که در زمان حضرت، اگر زنی به تنهایی راه عراق تا شام را بپیماید، خطری او را تهدید نمی‌کند. در روایتی از رسول خدا روایت شده است که حضرت فرمود:در زمان حضرت قائم ستم برداشته می‌شود، راه‌ها از امنیت برخوردار می‌گردد و زمین برکات خود را برای مردم خارج می‌کند.[38]با توجه به آگاهي فراوان مردم آن زمان از دين اخلاق و عقولشان کامل می‌شود. از اين‌رو، آنان با هم‌دیگر مهربانند و زندگی با صلح و صفا در کنار هم را ترجیح می‌دهند. از سوی دیگر، یکی از عوامل مهم نزاع و ناامنی در تاریخ، مشکل اقتصادی است که مردم به دلیل آن هر جنایتی می‌کنند و یا حتی نزدیکانشان را می‌کشند تا اموال آنان را غصب كنند. با وجود اين، در هنگام ظهور، مردم تأمین می‌شوند و دلیلی برای دزدی، راه‌زنی، غارت و قتل باقی نمی‌ماند. از لحاظ اخلاقی نیز رشد می‌کنند، لذا ناامنی از میان می‌رود.

 

رفاه اقتصادی یا رفع شکاف طبقاتی:

در زمان حکومت مهدی از یک سو برکت و نعمت الهی فراوان می‌شود؛ به گونه‌ای که اموال یک‌جا انباشته شده و مردی برمی‌خیزد و می‌گوید: «یا مهدی! از آن اموال برایم عطا نما، حضرت می‌فرماید: از این اموال بردار.»[39] از سوی دیگر، مردم با تربیت صحیح اهداف واقعی خود را بهتر می‌شناسند و برای رسیدن به کمالات معنوی تلاش می‌کنند.

 

برکت‌های زمین و آسمان:

زمان حضرت مهدی ، رحمت الهی از آسمان فراوان می‌بارد و زمین چنان سیراب می‌شود که گنج‌های سبز زمین، از آن بیرون مي‌آید و کوه و صحرا سرسبز مي‌شود. در حدیثی از پیامبر اسلام آمده است که حضرت فرمود:…تمطر السما مطراً کعهد آدم و تخرج الارض برکتها و تعیش أمتی فی زمانه عیشا لم تعشه قبل ذلک فی زمان قط؛[40]در زمان حضرت مهدی ، باران از آسمان مانند زمان حضرت آدم می‌بارد و زمین برکت‌های خود را خارج می‌سازد. امتم در زمان حضرت مهدی چنان زندگی می‌نمایند که در هیچ زمانی آن‌چنان نزيسته‌اند.روایت دیگری از پیامبر است که فرمود:…و تنبت الارض نباتها و تمطر السماء مطرها و تنعم امتی فی ولایته نعمة لم ینعموا مثلها؛[41]در حکومت حضرت مهدی …زمین گیاهان خود را می‌رویاند و از آسمان باران می‌بارد و امتم در حکومت او از نعمتی بهر‌ه‌‌مند می‌شود که مثل آن نعمت هیچ زمانی بهره‌مند نبوده است.امیرالمؤمنین نیز در این‌باره فرمود:زمانی که قائم ما به‌پاخیزد آسمان باران خود را می‌باراند و زمین سبزه‌های خودش را می‌رویاند …به گونه‌ای که شخص بین عراق و شام راه می‌رود، اما هیچ قدمی نمی‌گذارد مگر این‌که بر روی سبزه باشد.[42]

 

تقسیم مساوی:

از امام باقر7 روایت شده که مهدی4 اموال را مساوی تقسیم و با مردم عادلانه رفتار می‌کند.[43] پیامبر نیز فرموده است:قال النبی …یقسم المال صحاحاً، قلنا و ما الصحاح؟ قال بالسویة بین الناس فیملأ الله قلوب أمة محمد غنی و یسعهم عدله؛[44]وقتی حضرت مهدی ظهور نماید، دنیا را پر از عدل و داد می‌نماید. همه مردم از او راضی‌اند. حضرت اموال را بین مردم به صورت مساوی تقسیم می‌کند. آن‌گاه خداوند دل‌های امت محمد را از بی‌نیازی پر می‌کند.

 

تکامل اخلاق و عزت اجتماعی:

مردم در آن زمان آسایش فراوانی دارند و عزت نفسشان چنان بالا می‌رود که از پذیرفتن زکات و امثال آن امتناع می‌کنند. رسول خدا فرمود:هنگامی که حضرت مهدی ظهور کند، مردم اموال و زکات‌ها را در کوچه‌ها می‌برند، ولی کسی پیدا نمی‌شود که به دریافت آنها حاضر باشد.[45]امام باقر نیز فرمود: مردم، مالیات خود را بر گردن گذاشته، به سوی مهدی می‌روند. خداوند به شیعیان ما در زندگی رفاه و آسایش مي‌دهد و آنان در بی‌نیازی به سر می‌برند و اگر لطف و سعادت خداوند آنان را در بر نمی‌گرفت، سرکشی می‌کردند.[46]حضرت اباعبدالله7 فرمود:ان قائمنا اذا قام …تظهر الارض کنوزها حتی تراها اناس علی وجهها و یطلب الرجل منکم من یصله و یأخذ من زکاته لا یوجد احد یقبل منه ذلک استغنی اناس بما رزقهم الله من فضله؛[47]در زمان ظهور حضرت قائم زمین گنج‌های خود را بیرون می‌ریزد، به گونه‌ای که مردم آن را بر روی زمین می‌بینند. مردم زکات مال خود را به دوش می‌گیرند تا مستحقی بیابند و زکات مال را به او بدهند، اما به دلیل این‌که خداوند آنهارا بی‌نیاز گردانیده و به فضل خویش به آنان روزی داده است، کسی پیدا نمی‌شود تا زکات را قبول نماید.از این احادیث چنین برمی‌آید که مردم از لحاظ زندگی مادی در آسایش و راحتی خواهند بود؛ زیرا از یک‌سو، باران فراوان می‌بارد که باعث می‌شود زمین برکاتش را خارج کند و از سوی دیگر، مردم اموال واجب خود را بیرون می‌آورند و افراد جامعه عزت‌طلب و قانعند و امام نیز اموال را مساوی میانشان تقسیم می‌کند. این عوامل باعث می‌شود، مردم در جامعه از لحاظ اقتصادی زندگی مرفه‌ای داشته باشند.در حکومت حضرت، مردم از درون ساخته می‌شوند و با تربیت قرآنی و اسلامی رشد می‌کنند؛ از باطن خود به آموزه‌های دینی عشق می‌ورزند و از مجریان احکام دین راضی‌اند؛ زیرا حضرت به کسی ستم نمی‌کند و زندگی مادی و معنوی‌شان را به شایستگی فراهم می‌کند. واضح است که ولی عصر در این جامعه بر دل‌ها حکومت می‌کند. در این‌باره به چند روایت اشاره می‌شود.رسول خدا می‌فرماید:شما را به مهدی ، مردی از قریش بشارت می‌دهم که ساکنان آسمان و زمین از خلافت و فرمان‌روایی او خشنودند.[48]و نیز حضرت فرمود:امت حضرت مهدي به سوی آن حضرت پناه می‌برد و همان‌گونه که زنبورهای عسل به سوی ملکه خود پناه می‌برند، حضرت زمین را پر از عدل می‌کند، چنان‌که از ستم پر شده باشد و دیگر خونی ریخته نمی‌شود.[49]در حکومت جهانی حضرت، مردم مانند این زمان از حکومت نمی‌ترسند، بلکه طبق آن‌چه در روایات آمده چیزی وجود ندارد مگر این‌که از یاران حضرت حجت پیروی کند. حتی درندگان زمین و پرندگان درنده، خشنودی یاران حضرت را می‌خواهند و اگر یکی از یاران حضرت از روی زمینی عبور کند، آن قطعه از زمین افتخار کرده می‌گوید: «امروز، مردی از یاران قائم از روی من عبور كرد.»[50]در حکومت حضرت مهدی بر حق کسی ظلم نمی‌شود و زمینه آسایش مردم فراهم است. از اين‌رو، مردم به حضرت عشق می‌ورزند و دل‌هايشان را فرمان‌بر او قرار می‌دهند و گرد او جمع می‌شوند.

 

نتیجه:

آموزه مهدویت که در تمام ادیان توحیدی وجود دارد، در اسلام و مذاهب آن از ضروریات دین است. با وجود این، آموزه مهدویت در شیعه جایگاه ویژه‌ای دارد.شیعیان معتقدند که در آخرالزمان، حضرت مهدی با تشکیل حکومت جهانی تمام زیبایی‌ها را نشان می‌دهد. اسلام در حکومت او، در سراسر جهان گسترش می‌یابد؛ کارگزاران صالح، امور مملکت را اداره می‌کنند و امام زمان نظارت مستقیم بر آنان دارد تا بر کسی ستم نشود و همه از عدالت اجتماعی بهره‌مند شوند؛ رفاه جهان را فرا می‌گیرد و نعمت‌های فراوان از زمین و آسمان در اختیار مردم قرار می‌گیرد. آنان از زندگي در حکومت حضرت حجت بسیار خوشحالند. در آن دوران، معنویت رشد می‌کند و اخلاق کامل و استعدادهای مردم شکوفا می‌شود. امنیتی در جهان پدید می‌آید که حتی حیوان‌هایی مانند گرگ و گوسفند، کنار هم با آرامش زندگی می‌کنند. علم رشد می‌کند و مردم از بیماری‌ها رنج نمی‌برند و عمرشان طولانی می‌شود. چیزی را که در خواب هم نمی‌دیدند، در بیداری مشاهده می‌کنند.

محمد جواد برهانی

مرجع : همایش دکترین مهدویت

 

 

 

________________________________________

[1] . محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج52، ص58، چاپ سوم: دار احیاء التراث العربی، بیروت 1403 قمری.

[2] . جولیوس گولد و ویلیام ل. کولب، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه مصطفی ازکیا و دیگران، ص365، انتشارات مازیار، تهران 1376شمسی.

[3] . دایرة المعارف تشیع، ج6، ص474، قم 1376شمسی.

[4] . محمد محمدی ری‌شهری، میزان الحکمه، ح11981، انتشارات مشرقین، قم 1379شمسی.

[5] . عبدالمجید معادی‌خواه، فرهنگ آفتاب، ج4، ص2132، نشر ذره، تهران 1372شمسی.

[6] . اشاره دارد به حدیثی که امیرالمؤمنین7 فرمود: «العدل أساس به قوام العالم». (میزان الحکمه، ح11955)

[7] . اشاره دارد به حدیثی از امام علی7 که می‌فرماید: «العدل حیاة». (همان ، ح11986)

[8] . اشاره دارد به حدیثی که از امام کاظم7 روایت شده که حضرت در تفسیر آیه gوَیحْیی الأرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاf فرمود: «لیس یحییها بالقطر و لکن یبعث الله رجالاً فیحیون العدل فتحیی الأرض لاحیاء العدل، و لإقامة الحد… .» (همان، ح11986)

[9] . اشاره دارد به این گونه احادیث: «فعند ذلک ینادی مناد من السماء: یا ایها الناس، انا لله عزوجل قد قطع عنکم مدة الجبارین و المنافقین و ولاکم خیر أمّة محمد6 فالحقوا به بمکة، فإنَّه المهدی.» (یوسف بن یحیی، المقدسی الشافعی السلمی، عقد الدرر فی الأخبار المنتظر، ص63، انتشارات نصایح، قم 1416قمری).

[10] . شیخ صدوق، کمال‌الدین و تمام النعمه، ج2، ص69، انتشارات دارالحدیث، قم 1380شمسی.

[11] . عقدالدرر، ص204.

[12] . بحارالأنوار، ج52، ص351؛ عقدالدرر، ص67. (با اندکی اختلاف)

[13] . عقدالدرر، ص39.

[14] . سید بن طاووس، الملاحم و الفتن فی ظهور الغائب المنتظر4، ص150، انتشارات مؤسسة الأعلمی، بیروت 1423قمری.

[15] . علی کورانی، معجم أحادیث الامام المهدی7، ج3، ص181، انتشارات مؤسسة المعارف الاسلامیه، قم 1411قمری.

[16] . اشاره دارد به حدیثی که از پیامبر6 نقل شده است: «یکون فی أمتی المهدی یملأها قسطاً و عدلاً کما ملئت ظلماً و جوراً و تمطر السماء مطراً کعهد آدم7 و تخرج الأرض برکاتها و تعیش أمتی فی زمانه عیشاً لم تعشه قبل ذلک فی زمان قط.» (الملاحم و الفتن، ص150)

[17] . فرهنگ آفتاب، ج9، ص4697.

[18] . عن ابی جعفر7: «…و تؤتون الحکمة فی زمانه حتی ان المرئة لتقضی فی بیتها بکتاب الله تعالی و سنة رسول الله.» (بحارالأنوار، ج52، ص352)

[19] . قال الصادق7: «اذا قام قائم آل‌محمد7 بنی فی ظهر الکوفة مسجداً له ألف باب و اتصلت بیوت الکوفة بنهر کربلاء.» (همان، ص337)

[20] . عن علی7: «کأنّی أنظر إلی شیعتنا بمسجد الکوفة و قد ضربوا الفساطیط یعلمون الناس القرآن کما انزل.» (همان، ص364)

[21] . نجم‌الدین طبسی، چشم‌اندازی به حکومت مهدی4، ص183، چاپ چهارم: انتشارات بوستان کتاب، قم 1382 شمسی.

[22] . عن أبی‌خالد الکابلی إنّ أبی‌جعفر7 قال: «إذا قام قائمنا وضع یده علی رئوس العباد فجمع به عقولهم و أکمل به أخلاقهم.» (بحارالأنوار، ج52، ص336)

[23] . روایت از امام صادق7 است که زید زراد می‌گوید: «خدمت امام عرض کردم: بیم آن داریم که از مؤمنان نباشیم، چون در میان خود کسی را نمی‌یابیم که برادر دینی خود را بر درهم و دینارش برتری دهد… حضرت فرمود: خیر، شما مؤمن هستید، ولی ایمانتان کامل نمی‌گردد، مگر آن‌که قائم ظهور کند. در آن هنگام خداوند در شما بردباری و شکیبایی پدید می‌آورد و آن‌گاه مؤمن کامل خواهيد شد.» (نجم‌الدین طبسی، چشم اندازی به حکومت مهدی4، ص189، انتشارات دفتر تبلیغات، قم 1380شمسي، (به نقل از: الاصول السته عشر، ص6))

[24] . مثالب النواصب، ج1، ص222.

[25] . بحارالأنوار، ج52، ص336.

[26] . همان، ص391.

[27] . همان، ص336.

[28] . همان، ص358.

[29] . اشاره به حدیثی است که رسول خدا6 فرمود: «(و هو) یقفو أثری لا یخطيء.» (اعلام الهدایه، ص208)

[30] . برای تفصیل بیشتر رجوع شود به: لجنة التألیف، أعلام الهدایه، ص221، انتشارات مجمع العالمی لاهل البیت، قم 1422قمري.

[31] . الملاحم و الفتن، ص76.

[32] . مجمع البیان، ج4، ص377؛ شیخ مفید، ارشاد، ص365؛‌ تفسیر العیاشی، ج2، ص35، ذیل آیه 159 سوره اعراف.

[33] . فرهنگ آفتاب، ج9، ص4697.

[34] . أعلام الهدایه، ص224 (به نقل از مسند ابن شیبه)

[35] . لطف‌الله صافی گلپایگانی، منتخب الأثر فی الامام الثانی عشر، ص529، انتشارات الصدر، تهران، بی‌تا.

[36] . الملاحم و الفتن، ص150 و با اندک تفاوت این حدیث در منتخب الأثر، به نقل از خصال، ص592 آمده است.

[37] . منتخب الأثر، ص529.

[38] . شيخ مفید، الارشاد، ص365، انتشارات اعلمی، بیروت 1399قمري.

[39] . «قال رسول‌الله6 و المال یومئذ کدوس یقوم الرجل فیقول یا مهدی اعطنی فیقول خذ.» (الکنجی الشافعی، البیان فی أخبار صاحب الزمان، ص145، انتشارات جامعه مدرسین، قم 1415قمري)

[40] . الملاحم و الفتن، ص150.

[41] . همان، ص151.

[42] . همان، ص150.

[43] . همان، ص151.

[44] . عقد الدرر، ص95.

[45] . همان، ص166.

[46] . بحارالأنوار، ج52، ص345.

[47] . همان، ص337.

[48] . سید نورالله حسینی مرعشی تستری، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج19، ص663، انتشارات مکتبه آیت‌الله مرعشی، قم 1402قمري. ذکر این نکته لازم است که در بعضی روایات «یرضی عنه ساکن السماء و الارض» آمده است و در برخی از روایات «یحبه ساکن السماء و ساکن الارض».

[49] . اشاره به حدیثی است که از پیامبر نقل شده و در کتاب الملاحم و الفتن، باب148، ص63 آمده است.

[50] . عن ابی جعفر7 قال: «کأنّی بأصحاب القائم …لیس من شيء الاّ و هو مطیع لهم حتی سباع الأرض و سباع الطیر تطلب رضاهم فی کل شيء حتی تفخر الأرض علی الأرض و تقول مر بی الیوم رجل من اصحاب القائم.» (بحارالأنوار، ج52، ص327)