کانون امام مهدی ملکان
آيا در زمان غيبت ذكر نام امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)بهطور صريح جايز است؟
در بعضى از روايت وارد شده كه نبايد صريحاً اسم امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)برده شود، بلكه بايد بگوييم (م ح م د). در روايتى آمده است: (لا يَحِلُّ لَكُمْ ذِكْرُهُ بِاِسْمِهِ).(1) بنابر اين، ذكر نام حضرت مباح نيست. بعضى از اعاظم و علماى دين مستقلاً در اين موضوع كتاب نوشتهاند.(2) شيخ حر عاملى در اين مسأله كتاب مستقلى تأليف كرده است.(3)
شيخ صدوق كه متخصص و استاد جمع روايات درباره امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)است، در كمال الدين مىفرمايد:
وَالَّذي أذْهَبُ إلَيْه ما رُويَ فيَ النَّهيِ مِنَ الْتَسْمِيةِ؛ آن چه من بدان مايل شدهام رواياتى است كه در آنها از تسميه نهى شده است.
معتقدان به اين رأى چون شيخ صدوق، شيخ مفيد، شيخ طبرسى، سيد اسماعيل عقيلى مؤلف كتاب كفايةالموحدين، ميرداماد، علامه مجلسى و محدث نورى، هر كدام بهگونهاى حكم به حرمت داده و آن را به زمان يا شرايط خاصى مقيد كردهاند.(4)
اما قول ديگرى نيز حاكم است و آن اين كه هيچ يك از مراجع عظام تقليد، ذكر نام امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)را حرام نمىدانند، زيرا رواياتى را كه در اين خصوص صادر شده، ناظر به زمان تقيّه مىدانند و استدلال مىكنند كه در روايات مربوط به امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)بيان شده كه نام آن حضرت، نام پيامبر(صلي الله عليه وآله)و كنيهاش، كنيه پيامبر(صلي الله عليه وآله)است. وقتى كنيه پيامبر(صلي الله عليه وآله)درباره ايشان صراحتاً و علناً مطرح بود نام پيامبر نيز علناً در مورد ايشان به كار گرفته مىشد و اين زمينهاى مىشد تا دشمنان حضرت مهدى(عجل الله تعالي فرجه الشريف)را شناسايى كرده و جان ايشان در خطر جدّى قرار گيرد. البته اين مربوط به زمان تقيّه و خطر بوده است.
استنباط فقهاى ما اين است كه اين روايات ناظر به زمان تقيّه است؛ يعنى زمانى كه خلفاى عباسى با شدّت هر چه تمامتر از همه احتمالات و اخبار براى رديابى امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)استفاده مىكردند تا آن حضرت را به شهادت برسانند. اما الآن كه آن تقيّه وجود ندارد، آن حركت هم منتفى است. بنابراين،ذكر نام امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف): (حرمت مادامى) دارد، يعنى مادامى كه تقيّه حاكم بوده ذكر نام صريح امام(عجل الله تعالي فرجه الشريف)حرام بوده، اما وقتى تقيّه مرتفع شد، حرمت هم مرتفع مىشود.
در اين ميان، بعضى از بزرگان بين دو قول مطرح در اين مسئله جمع كرده و گفتهاند: به استناد بعضى از روايات ذكر نام صريح حضرت در ملأ عام و محافل و مجالس جايز نيست، اما در غير اين موارد، بيان نام امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)اشكال ندارد.(5)
پي نوشتها:
- كافى، ج 1، ص 332، روايت از امام حسن عسكرى(عليه السلام).
- شيخ آقا بزرگ تهرانى (1389 – 1393)، الذريعه الى تصانيف الشيعه.
- محمد بن الحسن الحر العاملى (متوفاى 1104 ق) كتابى به نام كشف التعمية فى حكم التسميه نوشته كه درواقع، جواب رساله ميرداماد است و در آن جواز تسميه را اثبات كرده است.
- ر. ك: محدث نورى مكيال المكارم و نجم الثاقب.
- شيخ مفيد، ارشاد، ج 2، ص 342 – 343؛ محدث نورى، النجم الثاقب، ص 58؛ شيخ صدوق؛ اعتقادات، ص95-93.
منبع: سپيده اميد ، سيد حسين اسحاقى ، مركز پژوهشهاى اسلامى صدا