کانون امام مهدی ملکان
انتظار؟
استاد محمّدرضا حكيمى
در درون تاريكىها وسردىها، به دميدن سپيده دمان چشم داشتن، وبه اميد طلوع خورشيد زيستن…
در جهان آكنده از ستم وبيداد دست وپا زدن واز شادمانى طلوعِ طليعه جهان آكنده از داد ودادگرى سرشار بودن؟…
در برابر كوه مشكلات زمانه قرار گرفتن، وچون كوه مقاوم بودن…
شمشيرها وشهادتها را پذيرا شدن وخطها وشهامتها را پاس داشتن؛ اين است انتظار، شعار شورآور منتظران، مقاوِمان، پايداران… شيعيان، مهدى طلبان تاريخ…
2.انتظار، آفاق مقاومت
… عدالت آفاقى و… انفسى، كمال بشريت است وهمواره موانع (درونى وبرونى) بر سر راه آن بسيار است… بشر كمتر موفق شده است تا… عدالت جامع را به چنگ آورد…
منتظران مهدى عليه السلام … در طلب… تحقق عدالت جامع… عدالتى كه پيامبران خواستهاند انتظار آنان هر چه به طول انجامد وهر چه آفاق مقاومت در راه اين آرمان بزرگ گسترده باشد، بجاست…
3.انتظار، دعوت به حماسه واقدام
نبايد پنداشت كه انتظار ظهور… به گونهاى، موجب از دست هشتن حركتهاى اصلاحى، وحماسههاى دينى واجتماعى است… انتظار… نپذيرفتن باطل، ستم، بردگى وذلت… ودرفش بنيادگر مقاومت است، در برابر هر ناحقى وهر ستمى وهر ستمگرى… شيعه، با حضور در حوزه (انتظار) يعنى، انتظار غلبه حق بر باطل… داد بر بيداد… علم بر جهل… خرد بر سبكسرى… تقوا بر گناه… آگاهى بر كوربينى، همواره آمادگى خود را براى مشاركت در نهضتهاى پاك ومقدس تجديد مىنمايد وبا ياد تاريخ سراسر خون وحماسه سربازان فداكار تشيع، مشعل خونين مبارزات عظيم را بر سر دست حمل مىكند.
4.انتظار، نام (قائم) وقيام
ملتى كه منتظر پيشوايى است كه بيايد وستمگران را براندازد، واز جمله القاب اين پيشوا (قائم) است، وانسان منتظر هر گاه اين نام را مىشنود، قيام مىكند، اينگونه ملتى وامتى را چگونه برخى به قعود… سوق داده… وبرخى مىخواهند، به لذت پذيرى سوق دهند.
آمادگى افراد، در هر آن، براى (قيام) ومبارزه وجهاد، در راه تحكيم عدالت جهانى، وحفظ حقوق انسانها واجد اهميتى بسزاست. شيعه منتظر ـبلكه هر مسلمان ـ در عصر غيبت، بايد همواره داراى چنين هدفى باشد، ودر راه تحقق آن، به وسايل گوناگون بكوشد،…
5.انتظار، ابعاد عقيدتى مكتب
در اين انتظار… شكوهمند، ابعاد استوار مكتب نيز حضور دارد، هم ابعاد عقيدتى وهم ابعاد عملى.
الف.بُعد توحيد
انتظار، در ماهيت خود، انسان منتظر را متوجه… خداى جهان… مىكند… منتظران چشم به راه (مهدى) هستند. مهدى… بنده خدا… كه به قدرت خدا زنده است… توجه به خدا وطلب فرج از درگاه خدا، از مهمترين اصول اين اعتقاد است… منتظران بايد هميشه، روى دل به سوى خدا كنند واز پيشگاه لايزال، طلب گشايش وفرج نمايند.
ب.بُعد نبوت
انتظار، توجه به… مكتب پيامبران وتجديد عهد با آنان است… منتظران، چشم به راه كسى هستند كه در او صفات وآثار پيامبران گرد آمده است… هر كس دوست دارد، آدم وشيث ونوح وابراهيم وموسى ومحمد صلي الله عليه وآله وسلم را ببيند مىتواند آنان را در مهدى ببيند.
او مىآيد تا آرمان پيامبران را تحقق بخشد، وتا دين خدايى را بگستراند، ونداى توحيد را به همه سوى ببرد.
مهدى، از اهل بيت پيامبر است. او فرزند فاطمه، على وحسين است… نخستين اصحاب او 313 تن خواهند بود، به شماره اصحاب پيامبر در جنگ (بدر). پيامبر اكرم،… درباره او بسيار سخن گفته است.
ج.بُعد قرآن
… مهدى زنده كننده همه احكام قرآن است. انسان منتظر، همواره اين آرمان را در دل زنده مىدارد، كه روزى با ظهور… مهدى… قرآن در سراسر جهان حاكميت يابد، و… برنامه زندگى… گردد.
د.بُعد امامت
… مهدى، وصىّ صديقين، وخاتم ائمه طاهرين است. امامان پيشين، يكايك او را ياد كردهاند. او فرزند آنان، ويادگار ايشان، وادامه دهنده راه آنان است. مهدى، مظهرِ قائم جارى امامت است… وانتظار ظهور او، بزرگترين تأكيد است بر اصل اعتقادى امامت ورهبرى.
ه. بُعد عدل
… انتظار مهدى، انتظار ظهور عدل است، عدل جهانى… مهدى…
تحقق والاى عدل است. اوست كه جهان آكنده از بيداد را آكنده از داد مىسازد، وعدل خدايى را در همه جا وهمه سو سرايت مىدهد.
ز.بُعد معاد
… در امر انتظار، اصل اعتقادى بسيار مهم (معاد)، وبازگشت مسئولانه به نزد خداوند، همواره حضور دارد. اين حضور در سه جهت نمودار است:
… مهدى عليه السلام به هنگام ظهور، ستمگران را كيفر مىدهد، وظالمان را به سزاى اعمال خود مىرساند، ومؤمنان را عزيز مىدارد…
… به هنگام ظهور مهدى عليه السلام گروهى از پاكان وپليدان به جهان باز مىگردند…
… از علائم حتمى فرا رسيدن رستاخيز، ظهور مهدى عليه السلام است تا او نيايد عمر جهان به سر نمىرسد، وقيامت برپا نمىگردد.
… بدينسان مىنگريم كه (انتظار) شاخص مُنوّر ابعاد عقايد حقّه است.
6.انتظار، ابعاد عملى مكتب
ياد كرديم كه انتظار،… حافظ ابعاد عقيدتى مكتب است… در اينجا، به چند بُعد، از ابعاد عملى اشاره مىكنيم:
الف.بُعد ديندارى
از ويژگىهاى انسان منتظر، ديندارى است… انسان، در دوران غيبت، بايد با مواظبت بيشتر، به امر دين خود و… صحت اعمال خود بپردازد، واز هر گونه سستى، انحراف… دورى گزيند… ودر خط صحيح قرار گيرد…
ب.بُعد پارسايى
انسانِ منتظرِ حكومتِ على وارِ مهدى… علاوه بر تديُّن وتقوى، بايد پارسا باشد، وخود را چنان كه آن پيشوا دوست دارد، بسازد وبدارد، وبه او وياران او شباهت به هم رسانده تا ـ به لطف خدا ـ در شمار آنان به حساب آيد…
ج.بُعد تقيد مكتبى
يكى از ابعاد مهم، در فلسفه عالى تشيع، تقَيُد دقيق به مكتب وخط مكتب است… تولى وتبرى همين است. متابعت عاشقانه از حق ورهبر حق ومخالفت خصمانه با ناحق ورهبر ناحق.
اين… صلابت اعتقادى… از ويژگىهاى رهروان راه سرخ تشيع پايدار علوى است…
انسانيت، ورعايت ارزش انسان، تنها وتنها در تعاليم على وآل على جلوهگر است، وانسان آگاه از اين تعاليم فدايى اين راه است، ودشمن هر راه ديگر… وانسان منتظر مهدى… چنين است…
د.بُعد امر به معروف ونهى از منكر
… رضا وخشنودى مهدى عليه السلام در آن است كه (معروف) عملى شود، و(منكر) ترك گردد. بنابراين، انسان منتظر، نمىتواند در اين باره بى تفاوت باشد.
بزرگترين امر كننده به معروف، ونهى كننده از مُنكر، در روزگار ظهور، خود مهدى عليه السلام است. پس چگونه ممكن است كه جامعه منتظر، خشنودى مهدى را نخواهد، ودر اين بُعد، به مهدى اقتدا نكند…؟ شاخص مهم اين اقتدا، امر به معروف ونهى منكر… وخروش دارى براى اقامه احكام خدايى است.
ه.. بُعد اخلاق اسلامى
… انسان منتظر بايد داراى اخلاق اسلامى باشد، وجامعه منتظر بايد مظهر اخلاق اسلامى باشد… شيعه بايد با رفتار انسانى… همواره مايه زينت وافتخار… ائمه طاهرين باشد، نه مايه ننگ آنان… واين رعايت، در دوران غيبت امام… واجبتر است.
و.بُعد آمادگى نظامى
امر… بسيار مهم… امر آمادگى نظامى در عصر انتظار است… مسلمان بايد هميشه آمادگى نظامى… داشته باشد، تا به هنگام طلوع طلايع حق، به صف پيكارگران ركاب مهدى عليه السلام بپيوندد، ودر آن نبرد بزرگ… حماسه آفريند… وحضور فعال داشته باشد…
7.انتظار، دوران تكليف حساس
… غيبت، جريانى بسيار عميق، وانتظار، جريانى بسيار سازنده ومهم است. دوره غيبت وانتظار از يك جهت، مانند مدتى است كه معلم از كلاس خارج مىشود… تا بنگرد كه شاگردان در غياب او چه مىكنند؟ ودرباره تعاليم وتكاليف خود چسان رفتار مىنمايند. انسان منتظر، بايد همواره مراقب خود باشد، ودر علم وعمل بكوشد، وبداند كه معلم… هر لحظه ممكن است برسد… بايد هميشه در حالى باشد كه رضايت كامل خاطر معلم را فراهم آورد.
دوران انتظار، دوران تكليف است… وآن تكليف… نگهبانى دين خداست، در سطح فرد، ودر سطح اجتماع…
8.انتظار، نگهبانى ايمان
… يكى از ابعاد عظيم تكليف حساس وبزرگ، در روزگاران… انتظار، حفظ دين ونگهبانى مرزهاى عقيدتى است…
لازم است فروغ ايمان، ونور يقين… همواره در دل وجان مردم محفوظ باشد…
لازم است جان ودل… نوجوان… در برابر تابش اعتقادات حقه قرار گيرد…
لازم است ايمان، جزء وجود آنان… باشد… چون خون، همه وجود آنان را گرم كند، وچون روح، جوهرِ حيات آنان باشد.
لازم است سعى شود تا ايمان اعتقادى، با ايمان عملى در آنان، اتحاد يابد، و… در زندگانى آنان حضور قاطع بيابد.
در… عصر انتظار، ممكن است شبهههايى در ذهن برخى بيايد، يا شياطين پنهان وشياطين آشكار، به سست كردن پايههاى اعتقادى… جوانان برخيزند، بايد در برابر اين شبههها مقاومت كرد، وآنها را از ذهنها… زدود. همچنين مسائلى، در روند زمانه، وپيدا شدن افكار بروز مىكند، كه ممكن است ظلمتهاى فكرى بيافريند، وبه ايمانها زيان برساند، بايد در برابر اين… مسائل نيز پايدار بوده… ودر رد ورفع آنها، وروشن كردن پوچى آنها، به كوشش برخاست.
… نگهبانان ميراث قرآنى وفرهنگ تربيتى اسلامى، بايد در برابر همه اين تهاجمات پايدارى كنند، وبه تناسب هر مورد، به دفع اين زيانها وخطرها بپردازند… حفظ وگسترش اعتقاد دينى، وشناخت درست اعتقادى وعملى… در روزگار متصل به ظهور، مفيدتر، بلكه لازمتر است… واين بدان علت است كه تنها دارندگان عقيده وعملند كه در مسائل وحوادث پيش از ظهور گم نمىشوند، ودچار ترديد نمىگردند… تا به هنگام ظهور مهدى… اعتقاد صحيح وعمل صالح، در مردم منتظر حفظ گردد.
در احاديث… از اهميت ايمان، در عصر غيبت، به گونههايى عجيب ياد شده است، ومنتظران مؤمن، داراى مقام ومنزلت شمشير زنان در ركاب پيامبر دانسته شدهاند،… پيامبر… آنان را برادران خود خوانده است. همچنين از نظر خردمندى، وبصيرت واعتقاد واخلاص، مورد ستايش بسيار قرار گرفتهاند. دلهاى منتظران مؤمن… چونان قنديلهاى روشن توصيف شده است.
9.انتظار، عدل واحسان
… منتظران ظهور دولت حق… كه… در انتظار حكومت عدل جهانى به سر مىبرند، بايد پيوسته، نمونه عدل وعدلطلبى باشند، واين چگونگى را نشان دهند، بايد جامعه آنان، نمونه آن عدل ودادى باشد كه از آن دم مىزنند، ومنتظر ظهور ابعاد كلى وجهانگير آن باشند.
10.انتظار، شناخت وموضع
… شناخت در منطق اسلام،… (شناخت نظرى) و… (شناخت عملى) هر دو را در بر مىگيرد. هر عقيدهاى كه انسان در هر بارهاى دارد بايد از روى شناخت… باشد، وهر فعلى وتركى كه از انسان سرمىزند، بايد بر پايه شناخت وتشخيص باشد.
اين مسئله، در عصر غيبت، بيشتر از وقتهاى ديگر اهميت پيدا مىكند. در اين روزگار، شناخت عقايد وافكار، موضعگيرىها واعمال، اهميتى ويژه مىيابد. وهمين داشتن (شناخت صحيح) است كه از كوشش در عبادات ومستحبات افضل است…
اين شناخت، در دو مرحله، تبلور مىيابد…
الف: تحمل وپايدارى
هنگامى كه انسان، حق وراه حق را بدرستى شناخت، در آن راه پايدارى مىكند، ودر برابر شدايد ومشكلات… بردبارى به خرج مىدهد، وبه هيچ گونه، دست از راه حق خود برنمىدارد…
بدينگونه انسان عصر غيبت، بايد داراى… بصيرتى درخشان باشد، تا بتواند اعتقاد حق را حفظ كند… انسان منتظر بايد بداند انتظار چيست؟ وبراى چيست؟ او منتظر كيست؟ وظهور مقدمه چه امورى است؟
ب: پيروى از خط ممتد رهبرى
… امامان تأكيد كردهاند كه در عصر غيبت به آداب واحكام دينى خود… عمل كنيد وخط اعتقادى وعملى خويش را با استوارى… نگاه داريد، تا ظهور فرا رسد، وپيشواى… شما، از غيب، به درآيد…
11.انتظار، تمرين ورياضت
… احاديث ما… مىگويد: بايد در انسان منتظر، روح پارسايى، پايدارى، زهد وبى نيازى، قدرت ومردانگى، شهامت… سلحشورى، به وفور وجود داشته باشد. انسان منتظر، بايد اين خصلتها را در خويشتن پديد آورد وبپرورد، وبه اصطلاح… يك فرد… انقلابى… باشد. هيچگونه ضعفى… وعلايقى نبايد شخصيت صخره سانِ انسان منتظر را دستخوش قرار دهد… دولت جهانگير عدل، بآسانى، تشكيل نخواهد يافت… بايد آماده بود… درد آشنايان، به همراهى آن پيشوا… به پا مىخيزند، و… ابرقدرتان ونيروهاى آنان را… از ميان برمىدارند وخود مانند محرومترين محرومان زندگى مىكنند:… تا محروميت را از جهان بردارند، وتا انسانيت را به جهان بازگردانند.
12.انتظار، بسيج عمومى
… انتظار، يك بسيج عمومى است. مكتب تشيع… در عصر انتظار، پيروانى مىخواهد هميشه آماده، وهمواره در سنگر…
… آماده از نظر قدرتهاى ايمانى وروحى، نيروهاى بدنى وسلاحى، تمرينهاى عملى ونظامى، پرورشهاى اخلاقى واجتماعى، وسازماندهىهاى سياسى ومرامى.
… وهمواره در سنگر، سنگر مبارزه با تمايلات نفسانى، با سستيهاى تكليفى، با فتورهاى موضعى، سنگر مبارزه با ذلت پذيرى واستعمار زدگى، مبارزه با… ستم وتبعيض واستثمار وانحراف…
اين آمادگى عمومى وهميشگى، جوهر اصلى انتظار است… در احاديث… رسيده است كه انتظارِ فرج نيز، فرج وپارهاى از فرج… بلكه افضل اعمال… است… انتظارى كه به اندازه خود فرج اهميت دارد… نمىتواند امرى ساده، حالتى بى تفاوت، وروزگارى خالى از تعهد وشور باشد… اگر جامعه منتظر، چنان كه بايد باشد باشد، وانسان منتظر، انسانِ ترازِ مكتب وترازِ انتظار باشد، انتظار نيز به منزله فَرَج است…
13.انتظار وضد انتظار
… انتظار منتظر، نمىتواند به نام (صبر)، خواص اعتقادى وعملى، وآمادگىهاى نظامى واقدامى را… از كف بنهد، واز حالت حضور تكليفى انتظار، به حالت غياب تكليفى درآيد، وضد انتظار گردد. انسان نمىتواند به نام انتظار، ظلم را… قبول كند، وزير بار ظالم وحكومت ظالم برود… آنچه در پارهاى احاديث رسيده است كه عجله نكنيد، ودر اين كار شتاب نداشته باشيد،… به همان معناى عجله نكردن در رسيدن دولت حقه جهانى مهدى عليه السلام است. چون اين عجله چه بسا باعث شود كه كسانى تحمل… خويش را از دست بدهند، وآهنگ تأسيس همان حكومت جهانى مهدوى بكنند… واين امر شدنى نيست. زيرا كه تأسيس دولت جهانى واحد الهى… ويژه دوران همان ولى الله اعظم است وبس.
همچنين شتابدارى ممكن است باعث شود كه برخى از مردم كه به حكمت غيبت وانتظار واسرار الهى توجه ندارند، دچار نااميدى گردند…
30.خلقى كه در انتظار ظهور (مصلح) است، بايد خود (صالح) باشد
… شيعه مهدى همان شيعه آل محمّد است،… همان منتظران، همانان كه پيش از قيام مهدى نيز، اقتداى به مهدى مىكنند…
آيا خلقى كه اقتداى به مهدى عليه السلام كند، جز (خلقِ صالح) تواند بود… روشن گشت كه انتظار، چه تعهد بزرگ، وچه تكليف عظيمى است… چه خودسازىها، وچه آمادگىها مىطلبد…
پيداست كه جهان مقارن ظهور، آكنده است از فساد… وتباهى… در ميان اين جهان آكنده از ستم… ومملو از گناه وفسق… كه همه جا را تاريكى… تجاوزها… وتطاولها وعدوانها گرفته است، ومردمان… از… اسرار عالم بيخبرند وغافل، واز دين خدا… دورند… آن دسته… كه به خدا مؤمنند… وخود را اهل دين مىشمارند، وامام غايبِ ناظر بر كردارها را باور دارند،… جزء جوهر اصلى دينشان (عمل صالح) است، وخود… شب وروز چشم براهند، تا آن امام برسد، وجهان را… به صلاح بازآورد، وپيوسته… آن امام مصلح را مىطلبند، اين چنين قومى… نبايد منحرف وغرق در فساد… وستم به يكديگر باشند… اگر باشند، خلاف منطق (انتظار مصلح) است. بلكه چنين قومى بايد خود صالح باشند، وپيش از ظهور مهدى نيز به او اقتدا نمايند… وبه نشر صلاح وعدل در همه جهان، خود پايبند باشند…
چنين قومى بايد خود (صالح) باشند، تا با (مصلح) سنخيت داشته باشند،… وچون مصلح ظاهر شود، بتوانند در كنار او قرار گيرند،…
آرى، روزى گروهى از مردم جهان به… رهبرى مهدى موعود عليه السلام وارثان زمين… خواهند شد، اما چه كسانى؟ صالحون؛ (اَنّ الارضَ يَرثُها عبادى الصالحون)(1) پس (خلقى كه در انتظار ظهور مصلح به سر مىبرد، بايد خود صالح باشد).(2)
پاورقی
(1) سوره انبياء/ آيه 105.
(2) خورشيد مغرب/ 257-334، محمدرضا حكيمى؛ دفتر نشر فرهنگ اسلامى، با تلخيص.